Julia Cholajda – Prawo do ochrony wizerunku nie tylko w kodeksie cywilnym i prawie autorskim

Prawo do ochrony wizerunku nie tylko w kodeksie cywilnym i prawie autorskim? Nowelizacja ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 i zakaz publicznego udostępniania wizerunku dziecka a art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Prezydent podpisał wczoraj ustawę z dnia 31 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 oraz niektórych innych ustaw. Wśród wielu rozwiązań, które zostaną wprowadzone, w nowelizacji zawarto również całkowity zakaz publicznego udostępniania wizerunku dzieci do 3 roku życia przez podmioty prowadzące żłobki, kluby dziecięce lub punkty opieki dziennej – niezależnie od wyrażenia zgody przez opiekuna prawnego dziecka. Zakaz ten ma wejść w życie 1 września 2027 roku, jednak jego konstrukcja jest warta przyjrzenia się już na obecnym etapie.

Wyjątki zezwalające na upublicznienie wizerunku dziecka to sytuacje, w których:

• dziecko stanowi szczegół całości, np. zgromadzenia, krajobrazu czy publicznej imprezy;

• wizerunek dziecka jest udostępniany wyłącznie rodzicom dzieci objętych opieką w żłobku, klubie dziecięcym czy punkcie opieki dziennej.

Brak egzekwowania powyższego zakazu może skutkować: przeprowadzeniem czynności nadzorczych przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, również poza prowadzonym przez organ nadzorczy planem nadzoru; zobowiązaniem do usunięcia materiałów przez placówkę w wyznaczonym terminie, a nawet wykreśleniem podmiotu prowadzącego żłobek, klub dziecięcy lub punkt opieki dziennej z nowowprowadzonego elektronicznego rejestru instytucji opieki, co uniemożliwi prowadzenie dalszej działalności.
Opisana instytucja nie jest jednak pierwszym ograniczeniem w zakresie rozpowszechniania wizerunku w polskim prawie. Wizerunek osoby fizycznej podlega ochronie kodeksowej jako jej dobro osobiste. Zakres i zasady tej ochrony doprecyzowuje art. 81 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym rozpowszechnianie wizerunku jednostki, bez udzielenia przez nią na to zgody, jest co do zasady zakazane.

Wyjątki w ustawie prawnoautorskiej, w których brak jest konieczności udzielenia zezwolenia na rozpowszechnienie wizerunku to:

• otrzymanie umówionej zapłaty za pozowanie;

• uwiecznienie osoby powszechnie znanej, której wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych czy zawodowych;

• przypadki, gdy wizerunek osoby stanowi jedynie szczegół zgromadzenia, krajobrazu lub publicznej imprezy (a zatem analogicznie jak w nowowprowadzanej ustawie).
  

W przypadku rozpowszechnienia wizerunku bez zgody osoby uwiecznionej, art. 83 ustawy prawnoautorskiej odsyła do stosowania art. 78 ust. 1 tej ustawy w zakresie roszczeń, które mogą zostać podniesione. Obejmują one: żądanie zaniechania naruszeń, żądanie usunięcia skutków naruszenia (np. w formie publikacji przeprosin), a w przypadku zawinionego naruszenia – zadośćuczynienie lub zapłatę sumy pieniężnej na wybrany przez uwiecznioną osobę cel społeczny.

Jak można zatem zauważyć, pomimo widocznych podobieństw między zakazem publicznego udostępniania wizerunku dzieci do lat 3 a prawem do ochrony wizerunku w ustawie prawnoautorskiej, instytucje różni wyrażenie zgody, konsekwencje wynikające z naruszenia tych przepisów i cel, który im przyświeca. O ile bowiem art. 81 ust. 1 pr. aut. ma na celu ochronę autonomii jednostki w zakresie decydowania o tym, jak rozpowszechniany jest jej wizerunek (a autonomia ta jest co do zasady nieograniczona), tak w przypadku nowego zakazu priorytetem stała się przede wszystkim ochrona bezpieczeństwa dzieci, nawet kosztem ograniczenia autonomii rodziców w zakresie decydowania o publicznym rozpowszechnianiu wizerunku swoich pociech. Warto również zaznaczyć, że ochrona – i potencjalne sankcje ­– na podstawie tych przepisów są kumulatywne. Ten sam post żłobka na Facebooku może jednocześnie uruchomić odpowiedzialność administracyjną z nowelizacji, RODO, jak i cywilnoprawną (z prawa autorskiego oraz kodeksu cywilnego).